De trolleybus: bijzondere erfenis van Arnhemse wederopbouw
Arnhem is de enige stad in Nederland waar de trolleybus nog altijd door de straten zoeft. Stil, elektrisch en zonder een spoortje uitlaatgas. Voor Arnhemmers heel gewoon, maar eigenlijk best bijzonder. Driekwart eeuw geleden was er nog geen groen beleid. Maar wel een stad die na de oorlog moest doorpakken.
Wie wel eens in een Arnhemse stadsbus zit, heeft het misschien niet eens in de gaten. Grote kans dat je in een trolley bent beland: op acht vaste buslijnen in onze stad (1, 2, 3, 5, 6, 7, 21 en 352) rijden trolleys. En dat is bijzonder, want nergens anders in Nederland rijdt het openbaar vervoer al driekwart eeuw elektrisch.
Stukje trolleygeschiedenis
In 1944, nog vóór de Slag om Arnhem, waren de bestaande tramrails in de stad dringend aan vervanging toe. De toenmalige directeur van het trambedrijf voorzag enorme kosten en vroeg datzelfde jaar een offerte aan voor 12 trolleybussen. Niet omdat hij vooruitliep op milieubeleid, maar omdat trolleybussen konden rijden op de bovenleidingen van de tram. En nieuwe rails waren simpelweg onbetaalbaar. Toen de tramremise op 18 september 1944 werd verwoest, was de keuze snel gemaakt: Arnhem zou geen tramnetwerk heropbouwen, maar overstappen op trolleybussen. In 1949 reden de eerste voertuigen door de stad. Trolleybus 101, de allereerste, bestaat nog steeds. Dankzij een groep liefhebbers werd hij in de jaren zeventig van de sloop gered en door medewerkers van het vervoersbedrijf volledig gerestaureerd.
Veteraan: trolley 101
Tegenwoordig staat de 101 in de oude hal op het remiseterrein, onder beheer van het huidige vervoersbedrijf Transdev. Daar wordt hij onderhouden door vrijwilligers en af en toe ingezet voor evenementen, rondritten en bijzondere gelegenheden. Bezoekers van het Trolleybusmuseum krijgen deze veteraan vaak te zien tijdens een rondleiding van oud-buschauffeur en initiatiefnemer Benny Aalbers. Dit kleine, charmante museum is een plek vol verhalen, foto’s, oude tramkaartjes, kniptangen en herinneringen die door vrijwilligers met liefde in stand worden gehouden. Op donderdagmiddag gaat de deur open en neemt Benny Aalbers bezoekers mee langs decennia Arnhemse trolleyhistorie.
Mobiel erfgoed
Stichting Trolleymaterieel Arnhem onderhoudt vijf historische trolleys en één dieselbus. De oudste van de vijf trolleys in deze loods stamt uit 1956 en is van hetzelfde type als de 101. Sommige voertuigen rijden nog, andere wachten op restauratie of staan tentoongesteld in musea. De stichting werkt met beperkte middelen, maar met groot enthousiasme. Vrijwilligers, vaak oud‑chauffeurs of technici, houden het mobiel erfgoed in leven. “Het belangrijkste is dat deze bussen behouden blijven. Ze horen bij Arnhem,” stelt voorzitter Louis Schlaghecke. “De trolleybussen verdienen meer dan een loods op een industrieterrein. Ze zijn uniek Nederlands erfgoed en verdienen een plek waar mensen de trolleybussen kunnen zien, aanraken en beleven. ”Zijn wens: een toegankelijk trolleybusmuseum, het liefst in of naast het Openluchtmuseum, waar de iconische bus 101 en andere historische voertuigen een vaste, zichtbare thuisbasis krijgen.
Tegen de stroom in
Waar andere Nederlandse steden hun trolleynetwerken in de jaren zestig en zeventig afbraken, bleef Arnhem ze onderhouden. Daarmee is Arnhem een uitzondering in Nederland, maar niet in Europa: steden als Genève, Luzern en Salzburg rijden al decennia met trolleybussen. De meest moderne trolleybus zit niet per se vast aan draden. Dankzij kleine batterijen kunnen de bussen gedeeltes van de route zonder bovenleiding rijden. Zo rijdt de lijn naar Wageningen tot Oosterbeek onder de draad, koppelt daar af en vervolgt de route op accustroom. Het is daarmee een hybride vorm van elektrisch vervoer.
Beleef het zelf
Wat begon als een praktische oplossing in een kapotte stad, groeide uit tot een van Arnhems meest herkenbare iconen. De trolleybus is anno 2026 geen museumstuk, maar een stil en slim OV‑netwerk dat Arnhem al 75 jaar vooruit helpt. Wie het verhaal van de trolleybus zelf wil beleven, hoeft alleen maar in te stappen. Lijn 3 rijdt rechtstreeks naar het Nederlands Openluchtmuseum: een plek die historisch verbonden is met het ontstaan van het trolleynetwerk. Een replica van de verwoeste tramremise staat daar als stille getuige van de naoorlogse overstap van tram op trolley.
Links:
Stichting Trolleymaterieel Arnhem
Eerder artikel over ‘trolleynetwerk als megastekkerdoos’
Tekst: Nicole Beaujean
